بعضى از تجار « روس » در « كاروانسرا » منزل دارند ، كه با « سارى » و « بارفروش » « 1 » و « شاهرود » تجارت مىكنند . رودخانهء « بابل » ، كه از « بارفروش » مىگذرد و در « مشهدسر » به دريا مىريزد ، خيلى عريض و عميق است . « 2 » اردو را كنار دريا زده‌اند . جمعه ، بيست و هشتم [ رمضان 1292 ه . ق . ] اين‌جا توقف شد . حوالى صبح ، باد سخت وزيد و هوا پوشيده از ابر شد . بيم باران بود ، اما الحمد للّه نباريد . ديشب ، كشتى بخارى ، از حوالى اردو عبور كرده ، به طرف « انزلى » رفته است . كشتى بادبانى بزرگى هم ، محاذى اردو ، در دريا لنگر انداخته است . خلاصه ، صبح زود سوار شده ، به صحراى « احمدكلا » و « هردومرد » رفتم . صحراى « احمد كلا » و « هردومرد » همان دشت پازوار معروف است ، كه بعضى از شعرا ، تعريف و مدح آن‌را كرده‌اند . بعد از نيم ساعت طى مسافت از اردو ، به « احمدكلا » « 3 » رسيديم . چنين صحرايى [ را ] هيچ [ وقت ] نديده بودم . هيئتا « مدوّر » و « وسيع » و « مسطح » و سرتاسر چمن سبز [ و ] خرم ، بىپست و بلندى و سنگ و خاك . « 4 » « گاو » و « گوساله » و « ماديان » و « گاوميش » زيادى در اين صحرا مىچريدند . « كلاغ سياه » و « كلاغ جرّه » - كه قسمى از كلاغ است - و « سار » در صحرا زياد بود . دور اين صحرا ، تقريبا 2 فرسخ است .

--> ( 1 ) . شهرستان بابل امروزى . ( 2 ) . « منزل امروز مشهدسر است . صبح با طلوزان راه افتاديم . دو فرسخ كه رفتيم ، مشهدسر رسيديم . رودخانهء « بابل » كه از شهر بارفروش مىگذرد ، خيلى بزرگ است . از مشهدسر مىگذرد [ و ] وارد دريا مىشود . پل فورى بسيار طولانى به روى اين رودخانه بسته بودند . عرض رودخانه تقريبا 60 ذرع است . كاروانسراى خوبى « امين الملك مرحوم » سمت شرقى رودخانه بنا كرده ، كه خراب شده . دو سه نفر [ از ] روس‌ها ، كه از طرف كومپانى كشتى نجار قفقاز مأموريت دارند ، نزديك كاروانسرا منزل دارند . » ( روزنامه اعتماد السلطنه ، 34 ) ( 3 ) . امروزه به آن بالا احمدكلا مىگويند . ( 4 ) . « دشت پازوار تشريف بردند . الحق دشت پازوار بسيار باصفاست . دور اين دشت تقريبا 4 فرسخ است . درخت ندارد . صاف و چمن بىباتلاق است . قريهء احمدكلا و پازوار كه هندوانهء معروف دارد ، در كنار اين دشت واقع شده . قبل از ناهار ، شاه 2 خوك بزرگ به دست مبارك خود شكار فرمودند . » ( روزنامه اعتماد السلطنه ، 34 )